چند توافق میان ایران و آمریکا مورد نیاز است؟

- برای شروع لطفا نظر خود را در مورد توافق اخیر ایالات متحده و روسیه مبنی بر نابودسازی تسلیحات شیمیایی سوریه بفرمایید. آیا فکر می­کنید این توافق موفقیت آمیز خواهد بود؟ آیا فکر می­کنید سوریه با این توافق همراه می­شود؟ با توجه به پیچیدگی­ها و سختی­هایی که نابودسازی تسلیحات شیمیایی در شرایط عادی دارد.

گراهام الیسون: در حال حاضر این توافق بهترین گزینه موجود است اگر چه مشکلات بسیاری نیز بر سر راه آن وجود دارد، اما نمی­توان آلترناتیو عملی دیگری ارئه داد که واجد تضمین بیشتری در خصوص عدم استفاده از تسلیحات شیمیایی در آینده و یا دسترسی گروه های افراطی به این تسلیحات و استفاده از آن علیه آمریکا و یا متحدان آن باشد.

-آیا فکر می­کنید این توافق منجر به گسترش قدرت و نفوذ روسیه در خاورمیانه شده است؟

گراهام الیسون: بله. پوتین از موقعیت منزوی و ضعیف خود در یک ماه گذشته که آمریکا اجلاس مسکو را لغو نمود، تبدیل به کارگزاری شده که توانست ایالات متحده و جهان را از تنگنای ایجاد شده خارج کند و در حال حاضر ایالات متحده برای ادامه راه حلی که در پیش گرفته است به روسیه وابسته است. این جریان به شکلی قابل ملاحظه تاثیر و اعتبار روسیه در منطقه را افزایش داده است. در این شرایط، سوال مهم تری که به ذهن متباتر می­گردد این است که آیا منافع ملی روسیه در منطقه در تعارض با منافع ایالات متحده قرار دارد؟

-به مسئله ایران بپردازیم.در حال حاضر بحث و گفتگوهای بسیاری در خصوص احتمال از سرگیری روابط میان ایران و آمریکا وجود دارد. آیا شرایط به اندازه کافی برای رسیدن به توافقی که مورد رضایت همه طرفین باشد، مهیا شده است؟ چشم انداز از سرگیری روابط میان ایران و آمریکا را چگونه می­بینید؟

گراهام الیسون: بر اساس عوامل عینی، شرایط برای رسیدن به توافقی که با محدودسازی برنامه هسته­ای ایران، فعالیت­های این کشور را تحت بررسی قرار داده و مانع از دستیابی آن به گزینه تسلیحات هسته ای قابل آزمایش شود، فراهم است. ای شرایط در حال حاضر بیش از هر زمانی در گذشته مساعد است.

با این حال سوالی که در اینجا مطرح می­گردد این است که چند توافق میان دو کشور مورد نیاز است؟ 3 توافق و دو توافق اول طبعا دشوارتر می­نمایند. در وهله نخست احزاب و گروه های رقیب در کشور A  باید با یکدیگر به توافق برسند که چه چیزهایی را می­توانند بپذیرند. در کشور B  هم به همین ترتیب این اقدام باید صورت بپذیرد و در نهایت دو کشور A  و B  باید سعی کنند با یکدیگر در یک سطح قابل قبول به توافق برسند.

در طول یک دهه گذشته، زمانیکه ایران آمادگی لازم برای پذیرش توافقی را داشت که از نقطه نظر منافع آمریکا قابل قبول بود، ایالات متحده خود را راغب نشان نمی­داد. زمانیکه آمریکا آماده پیشنهاد شرایطی بود که برای ایران قابل قبول بود، اختلافات فی مابین حصول به توافق را غیر ممکن می­ساخت. بنده در حال حاضر به شرایط موجود امیدوارم.

-به مسئله چین بپردازیم. به نظر می­رسد رابطه آمریکا و چین در عصر حاضر مهم ترین رابطه در عرصه جهانی است. آینده روابط این دو کشور را چگونه می­بینید؟ همانگونه که خود پیش از این اظهار داشته اید، ظهور قدرت­های جدید در بسیاری از موارد منجر به تنش با قدرت­های مسلط موجود می­شود. فکر می­کنید چه راهی وجود دارد که روابط دو کشور را به گونه ای پرورش دهد که منجر به گسترش همکاری این دو و یا حداقل جلوگیری از  رقابت خطرآفرین دوجانبه در آینده گردد؟

گراهام الیسون: صلح پاسیفیک که ایالات متحده پس از جنگ جهانی دوم تاسیس نمود، منجر به ایجاد امنیت و نظمی اقتصادی در منطقه شد که در سایه آن کشورهای این منطقه از جمله چین توانستند بیش از هر برهه تاریخی دیگری به امر توسعه بپردازند. تاریخدانان به ما یادآور می­شوند که نوسان در روابط کشوری که در حال افزایش قدرت خود است با سایر کشورها امری طبیعی است.

چگونگی درک ما از این چالش بسیار مهم است. مفاهیمی که ما برای تبیین روابط چین و ایالات متحده بکار می­بریم بسیار مهم است. برای کمک به رهبران جهت درک اهمیت این چالش، پیشنهاد بنده استفاده از مفهوم " تله توسیدید " است. توسیدید به جنگ پلوپونز در 5 قرن پیش از میلاد مسیح در یونان اشاره می­کند و معتقد است که زمانیکه قدرتی در حال ظهور، قدرت موجود را به چالش می­کشد، باید در انتظار دردسری بزرگ بود. در مطالعه­ای که بنده در مورد پنج قرن پیش انجام داده­ام، در یازده مورد از پانزده مورد مشابه، نتیجه به جنگ ختم شده است. البته این نتیجه دائمی نیست اما توجه به عوامل قدرتمند ساختاری در زمان ایجاد تغییرات سریع در توازن قدرت حائز اهمیت می­باشد. اگر آمریکا و چین نتوانند عملکرد بهتری نسبت به مقامات یونان باستان و یا اروپا در قرن پیش داشته باشند، فاجعه­ای دیگر در قرن بیست ویکم شکل می­گیرد.

این مهم بدین معناست که چالش­های مهم پیش روی روابط چین و آمریکا جز مواردی نیست که بتوان آنها را به ترتیب و با گذر زمان حل نمود، بلکه هر دو کشور باید تلاش کنند به درک بهتری از نگاه طرف مقابل خود به جهان برسند و خود را برای پذیرش این واقعیت آماده سازند که تطابق رویکردها و فعالیت­های هر دو طرف برای اجتناب از جنگ ضروری است.

-در گذشته جنابعالی در خصوص تروریسم هسته­ای به طور گسترده بحث نموده­اید. آیا همچنان تروریسم هسته ای را تهدیدی ممکن علیه ایالات متحده و جهان به طور عام می­دانید؟

گراهام الیسون: کاملا. اوباما تصریح کرده است که تروریسم هسته ای بزرگترین تهدید و تنها تهدید علیه امنیت ایالات متحده است. مقام اسبق وی، جورج دبلیو بوش و هرکسی که دارای مسئولیتی مهم در حوزه امنیت ملی ایالات متحده پس از 11 سپتامبر 2001 بوده است نیز این مسئله را تایید کرده است.

خبر خوش این است که گروه تروریستی القاعده که از توانمندی­های سازمان یافته نیز بهره مند است، به شکل قابل ملاحظه ای ضعیف شده است. خبر بد این است که فقط یک چیز مانع کشتن هزاران نفر و یا صدها نفر از مردم در عملیات تروریست­ها است: علی رغم تلاش­های بسیار زیاد این افراد، این گروه ها هنوز در دستیابی به بمب هسته ای موفقیتی حاصل ننموده اند.