ایران و آمریکا از یکدیگر چه می خواهند؟

موسسه اطلاعاتی «استراتفور» نوشت: جزئیات دقیق قرارداد هنوز مشخص نیست، اما تاکنون گزارش شده که این توافقنامه موارد زیر را در بر می‌گیرد: ایران غنی‌سازی اورانیوم بیش از 5 درصد را متوقف خواهد ساخت، و تمامی اورانیوم غنی‌شده 20 درصد موجود، رقیق و یا به حالتی تبدیل خواهد شد که نتوان آن را به سادگی برای تولید اورانیوم مخصوص سلاح به کار گرفت. ایران هیچ سانتریفیوژ بیشتری نصب نخواهد کرد. تأسیسات هسته‌ای نطنز و فردو همچنان به کار خود ادامه خواهند داد، اما تحت نظارت‌های بین‌المللی قرار خواهند گرفت. ایالات متحده نیز به نوبه خود وعده داده که به ارزش 7 میلیارد دلار از تحریم‌ها را لغو کند، که همه آن‌ها را می‌توان توسط قوه مجریه و بدون تأیید کنگره امریکا تصویب کرد.

به گزارش سرویس بین الملل سایت خبری تیک Tik.ir، مسئله اصلی، برنامه هسته‌ای ایران بوده است. ایالات متحده و اسرائیل و دیگر کشورها، این برنامه را یک تهدید غیر قابل قبول دانسته‌اند. در نتیجه با مجموعه‌ای از تحریم‌های اقتصادی که توانایی ایران در تجارت را محدود ساخته و دارایی‌های آن را مسدود کرده است، به این مسئله واکنش نشان داده‌اند. هرگونه قرارداد نهایی نیازمند از بین رفتن برنامه هسته‌ای ایران تحت نظارت بین‌المللی و پایان دادن به تمامی تحریم‌ها علیه این کشور است.

بعد دیگری نیز در روابط وجود دارد. ایران به منظور مدرنیزه کردن اقتصاد خود و توسعه صنعت انرژی‌اش، به سرمایه‌گذاری نیاز دارد. بسیاری از شرکت‌های غربی مشتاقند که فرصت سرمایه‌گذاری و کسب و کار با ایران را داشته باشند. فرض ما بر آن است که هرگونه توافقنامه نهایی، منطقاً این مورد را نیز در پی داشته باشد.

معضلات دیگری نیز میان دو طرف وجود دارد که احتمالاً در توافقنامه نهایی به آن‌ها رسیدگی نخواهد شد، اما به نوعی نیازمند بحث و گفتمان هستند. مهم‌ترین آن‌ها، مسائل سیاسی هستند. ایران از «اسد» در سوریه و دیگر گروه‌ها در شبه جزیره عربستان حمایت می‌کند. مخصوصاً ایالات متحده احتمالاً خواستار آن خواهد شد که ایران دست از این اقدامات بردارد یا حداقل شیوه روابط خود با این گروه‌ها را تغییر دهد.

ایران خواستار آن خواهد شد که ایالات متحده دست از حمایت از سازمان‌های ضد-ایرانی که خارج از عراق و دیگر مکان‌ها فعالیت می‌کنند بردارد، و ضمانت کند که تلاش برای تغییر حکومت در تهران را متوقف خواهد ساخت. مهم‌تر از همه این که، ایرانیان می‌خواهند مطمئن باشند حکومتی که با آنان دشمن است در عراق به قدرت نرسد. عراق نمادی از یک تهدید تاریخی برای ایران است، و نگه داشتن یک حکومت حامی ایران یا حداقل بی‌طرف در این کشور، برای تهران اهمیت بسزایی دارد.

این مجموعه از مشکلاتی که گفته شد، در هیچ توافقنامه رسمی وجود نخواهند داشت. هیچ یک از طرفین نمی‌خواهد این مشکلات سیاسی را علنی کند. اما توافقات جانبی در مورد روابط سیاسی، برای هر دو طرف بسیار مهم است. به عنوان مثال ایالات متحده نمی‌خواهد ایرانیان در شبه جزیره عربستان بی‌ثباتی ایجاد کنند. ایرانیان هم نمی‌خواهند که عربستانی‌ها و امریکایی‌ها از سنی‌های ضد-ایرانی در عراق حمایت کنند.

معلوم نیست که توافقنامه‌ای با ایران بتواند تا این حد پیشرفت کند. با این حال احتمال دارد که برخی گفتگوهای غیررسمی پیرامون شکل و شمایل راه‌حل نهایی انجام شده باشد که خیال تمامی طرفین را راحت کند که گام نخست، گام آخر نخواهد بود. همچنین احتمال دارد که کانال‌های غیررسمی در مورد برخی از مشکلات سیاسی با هم بحث و گفتگو کرده باشند.

بدیهی است که عربستانی‌ها و اسرائیلی‌ها از این تحولات راضی نیستند. جالب است که نه عربستان و نه اسرائیل خواستار این گام اولیه یا یک توافقنامه نهایی در مورد تسلیحات و تحریم‌ها نبودند. با این حال، اگر توافق و راه‌حلی به دست آید، آن‌ها احتمالاً خواستار ضمانت‌هایی سیاسی خواهند شد که بتوانند بر توافقنامه‌های جانبی پافشاری نمایند.