اگر روابط بین تهران و واشنگتن برای دراز مدت عادی شود......

روزنامه استاندارد نوشت: احتمال خروج ایران از انزوا باعث تقویت خواسته‌ی عربستان برای تشکیل اتحادیه‌ای قدرتمند از کشورهای عربِ خلیج فارس می‌شود. اما دیگران همراهی نمی‌کنند.

به گزارش سرویس بین الملل تیک Tik.ir، بی‌توجهی تعبیر محترمانه‌ای است برای آن‌چه نزار مدنی، معاون وزیرخارجه‌ی عربستان در کنفرانس مشهور امنیتی در منامه، پایتخت بحرین شاهدش بود: مدنی گفت اتحاد کشورهای شورای همکاری خلیج فارس «دیگر نه تجمل که ضرورت» است. یوسف بن علوی، وزیرخارجه‌ی عمان نظر دیگری داشت. او گفت اگر شورای همکاری خلیج [فارس] این فکر را به پیش ببرد عمان خارج خواهد شد. به این ترتیب هدف ریاض برای اینکه ایجادِ اتحاد بین کشورهای عرب خلیج [فارس] را به موضوع مهم اجلاس سران شورای همکاری خلیج [فارس] تبدیل کند ناکام ماند، این اجلاس قرار است در دسامبر در کویت تشکیل شود.

نزدیک‌تر شدن اعضای شورای همکاری طرحی قدیمی است اما آن‌چه در پشت خواسته‌ی مبرم کنونی عربستان برای تقویت قدرت کشوهای عرب خلیج فارس از طریق ایجاد وحدت بین آن‌ها نهفته، آشکار است که چیست: اگر واقعا مناقشه‌ی اتمی با ایران حل شود و روابط بین تهران و واشنگتن برای دراز مدت عادی شود، عرب‌های خلیج فارس جایگاه انحصاری خود را به عنوان متحدان آمریکا از دست می‌دهند. این امر به منزله‌ی تغییرِ الگو واره در رقابت بر سرسلطه در خلیج فارس خواهد بود.

آن‌چه در ریاض، ترس و تحقیر و نگرانی از انزوا – نیز از سوی آمریکا – ایجاد می‌کند از نظر دیگران به عنوان فرصت دیده می‌شود؛ جالب این‌که از قضا در عمان قبل از انتخاب حسن روحانی به ریاست جمهوری ایران، گفت‌وگوهای محرمانه‌ای بین مقام‌های این کشور و آمریکا انجام شد که در نوامبر به پیشرفت در ژنو منجر شد. عمان به صورت سنتی از نظر فرهنگی و سیاسی باز است و با چند گرایی مذهبی و قومیِ خود، مخالف تنگ نظری عربی – سنی است که از فرقه‌گرایی حمایت می‌کند.

گرچه رییس سابق سازمان امنیت عربستان، شاهزاده ترکی تاکید می‌کند که شورای همکاری بدون عمان نیز به کار خود ادامه می‌دهد. اما این‌گونه نیست که دیگر کشورهای عضو [برای تقویت شورای همکاری] سر و دست می‌شکنند. فقط پادشاهی بحرین که کاملا وابسته‌ی سعودی است با تمام وجود در خط ریاض است.

محمد جواد ظریف، وزیرخارجه‌ی ایران در اوایل دسامبر در سفری که به منظور کاهش تشنجات، صورت گرفت علاوه بر عمان از کویت – که حدود سی درصد مردم‌اش شیعه هستند – قطر که در سیاست خارجی همیشه راه خود را می‌رود تا استقلال خود را از ریاض نشان دهد – و امارات نیز دیدن کرد.

ایران با امارات مناسبات پیچیده‌ای دارد. این مساله که ایران از دهه‌ی هفتاد (یعنی از زمان شاه) سه جزیره را در خلیج فارس در اختیار دارد که امارات مدعی مالکیت آن‌هاست، هیچ‌گاه مانع مناسبات نزدیک اقتصادی دو کشور نشده است. امارات برای ایران، وقتی بر شدت تحریم‌های اتمی علیه این کشور افزوده می‌شد، همیشه یک روزنه بوده است. در این فاصله دیگر این‌گونه نیست اما اگر تهران دوباره دست به معامله‌های تجاری بزند امارات نیز حضور خواهد داشت.

در نتیجه عربستان سعودی که در اعتراض به سیاست آمریکا – در مورد ایران، سوریه و فلسطین – مدت زمانی پیش از عضویت در شورای امنیت سازمان ملل خودداری کرد، نسبتا منزوی شده است، آن‌هم تنها چند ماه بعد از آن‌که با سرنگونی محمد مرسی در مصر و تضعیف تدریجی اخوان المسلمین و حامیان آن‌ها – مانند قطر – کاملا بالای آب شنا می‌کرد.

شورای همکاری در طرح گسترش نیز با کندی مواجه است: یمن مایل به عضویت است، اما این کشور بی‌ثبات بیشتر بار است تا یار. درباره‌ی عراقی که توسط شیعیان اداره می‌شود – و دست‌کم دسترسی به خلیج فارس دارد – سکوت می‌کنند. پادشاهی‌های اردن و مراکش را می‌خواهند بپذیرند؛ اما آن‌ها خیلی دل‌شان نمی‌خواهد با پادشاهی‌های به شدت محافظه‌کار خلیج فارس یکی انگاشته شوند.

اما دیدار شورای همکاری در دسامبر موفقیتی نیز داشت: تصمیم به ایجاد فرماندهی مشترک برای نیروهای زبده. این نیروها در سال ۲۰۱۱ در بحرین با استناد به لزوم دفاع در برابر ایران، به اصطلاح تحریک اکثریت شیعه، به کار گرفته شدند. [این اواخر] آمریکا – بدون این کشور هیچ چیز انجام نمی‌شود - تصمیم گرفت کاری انجام دهد به این شکل که محدودیت‌های صادراتی را برای سلاح‌های ویژه مانند دفاع ضد موشکی برداشت: شورای همکاری خلیج فارس می‌تواند برای اولین بار به صورت گروه این نوع سلاح‌ها را بخرد.