تک برداشت های معروف در سینمای ایران و جهان

هنگامی که آلفرد هیچکاک خواست فیلم «طناب» را بسازد به این فکر افتاد که اتفاقات فیلم را بدون برش و تقطیع نمایش دهد. ایده جالبی که نشد. زیرا دوربین غیردیجیتال آن زمان توانایی ضبط طولانی مدت را نداشت. هیچکاک نهایتا توانست بدون کات کردن 10 دقیقه فیلم‌برداری کند.

اما عصر دیجیتال هدیه‌ای به سینما داد. دوربین‌هایی که می‌توانستند بی‌وقفه فیلم‌برداری کنند و برای هر مدت زمانی که می‌خواهند سوژه‌ها را تعقیب کنند. ایده هیچکاک، عصر دیجیتال و البته نظراتی مانند تئوری‌های واقعیت‌گرایانه از «آندره بازُن»، نظریه پرداز مطرح فرانسوی، دست به دست هم دادند و سبک جدیدی از فیلم‌های «تک برداشت» را خلق کردند.

فیلم‌هایی که ابتدا تا آخر آن بدون هیچ وقفه و کات کردنی فیلم‌برداری شده است. در این مطلب نگاهی به مهم‌ترین فیلم‌های این سبک خواهیم انداخت.

Timecode
این فیلم آمریکایی ماجرای روابط دوستانه چند سینماگر اطراف یک مرکز فیلم‌سازی در هالیوود است. فیلمی 93 دقیقه‌ای که برای ضبط آن 50 روز تمرین انجام شده است. این فیلم در تمام طول فیلم چهار دوربین همزمان در چهار نقطه متفاوت در حال فیلم‌برداری بودند. چهار نمای فیلم‌برداری شده همزمان در کنار یکدیگر در حال نمایش هستند. از این رو تماشای این فیلم شبیه به تماشای مانیتورهای کنترل در مراکز خرید است که به دوربین مداربسته متصل‌اند. با این تفاوت که دوربین‌ها حرکت می‌کنند.

Russian Ark
فیلم 96 دقیقه ای «کشتی روسی» شاید معروفترین فیلم در این سبک باشد. واژه «Ark» به معنای نمادی از تاریخ و فرهنگ روسیه است. فیلم در کاخی تاریخی روایت می‌شود که اکنون تبدیل به موزه شده است. گوینده فیلم فردی است که سال‌ها پیش در حادثه‌ای کشته شده است. هر اتاق در این فیلم بیانگر دوره‌ای از تاریخ روسیه است. به همین دلیل گوینده با توریستی فرانسوی، که نماینده نگاه اروپاییان به تاریخ و فرهنگ فرانسه است، گفتگو می‌کند. این فیلم با حضور 2000 بازیگر، 3 ارکستر زنده و با طراحی صحنه و لباس شگفت آوری ساخته شده است.

PVC-1
گروهی از گروگانگیران در کلمبیا به خانه‌ای حمله می‌کنند. آن‌ها از پدر خانواده می‌خواهند پول‌هایی که در خانه مخفی کرده‌ است را تحویل دهد. پدر هم پاسخ می‌دهد که چنین پولی در خانه ندارند. گروگانگیران بمبی به شکل لوله را دور گردن مادر خانواده می‌بندند. زمان و مکانی را برای تحویل پول‌ها مشخص می‌کنند و می‌روند. خانواده نیز تلاش می‌کنند تا این بمب را از گردن مادر خانواده خارج کنند اما در نهایت بمب منفجر شده و مادر کشته می‌شود. این داستان واقعی و جذاب را کارگردانی کلمبیایی تبدیل به فیلمی 84 دقیقه‌ای کرده است. انجام این سوژه به شکل تک برداشت باعث افزایش جذابیت فیلم شده است.

Victoria
فیلم آلمانی «ویکتوریا» با 138 دقیقه طولانی‌ترین فیلم در سبک خودش است. «ویکتوریا» دختر جوانی است که از فرانسه به آلمان مهاجرت می‌کند. در آلمان با چهار پسر آشنا می‌شود. گروهی باج‌گیر قدرتمند این گروه را مجبور به سرقت یک بانک می‌کنند. ویکتوریا هم داوطلبانه این گروه را همراهی می¬کند. در پایان این درگیری هر چهار پسر کشته می‌شوند. این فیلم در جشنواره کن برنده جایزه بهترین دستاورد هنری در زمینه فیلم‌برداری شده است.

هجوم و ماهی و گربه‌
«شهرام مکری» این روزها با فیلم «هجوم» سبک تک برداشت را روی پرده سینماهای کشورمان آورده است. این دومین تجربه مکری در این سبک است. فیلم اول او به نام «ماهی و گربه» توجهات بسیاری را جلب کرد. این دو فیلم گرچه طرفداران بسیاری برای خود پیدا کرد اما مخالفان جدی هم داشت. مخالفت‌ها علاوه بر خود فیلم‌ها به سمت نطریات آندره بازن هم رفته است. او معتقد بود که برداشت بلند باعث نزدیک شدن فیلم به واقعیت می‌شود.

داستان فیلم‌های مکری برخلاف موارد مشابه ذکر شده داستانی غیرخطی دارد. این داستان غیرخطی در یک برداشت از نظر زمان‌بندی چیزی شبیه به یک معجزه است. اما این داستان غیرخطی در بعضی اوقات آن‌چنان پیچیده می‌شود(به خصوص در ماهی و گربه) که مخاطب در برابر فهم آن ناتوان می‌شود.

فیلم‌های مکری همیشه در ژانری جدید و متفاوت نسبت به سایر آثار روایت می‌شود. ماهی و گربه در ژانر وحشت است (که البته به جز چند صحنه چندان وحشت آفرینی ندارد) و هجوم برای اولین‌بار به موضوع خون‌آشامان اشاره کرده‌است. فضاسازی در این دو فیلم نیز بسیار متفاوت است. به خصوص در هجوم که لوکیشن، رنگ بندی و طراحی صحنه منحصر به‌فردی دارد.

البته این دو فیلم اشکالات فراواین نیز دارند. اصلی‌ترین ضعف فیلم‌ها، شخصیت‌ها هستند که دیالوگ‌گویی بسیار خشکی دارند و تقریبا خالی از هرگونه حس و انتقال آن هستند. اما تجربه تماشای یک فیلم تک برداشت بر روی پرده سینما تجربه‌ای جذاب و دیدنی است.