نسخه چاپی
ارسال به دوستان
شانس بالای توافق در سایه تلهگذاری اسرائیل
نیاز است که مذاکرات محرمانه ادامه پیدا کند تا طرفین بتوانند روی متن یادداشت تفاهم به توافق برسند. اراده ایران بر این است که توافق مذکور صورت بگیرد. درواقع اختلافی جدی درون ایران و بین مسئولان ارشد نظام درباره این که کار باید به واسطه مذاکره و توافق صورت بگیرد وجود ندارد. قطعا خط قرمزها و محدودیت هایی که از قبل تعیین می شوند باید رعایت شود، اما درباره این که از طریق توافق، کار پیش برود، در ایران اجماع نظر وجود دارد، اگرچه برخی گروهها مخالف این روند هستند و اتفاقا صدایشان هم در تریبون برخی رسانه ها بلند است،اما این صداهای بلند، در حال حاضر تاثیر خاصی در مجامع تصمیم گیری کشور ندارند.
پس از دور نخست مذاکرات در اسلامآباد که امیدها به تفاهم را کمرنگ کرده بود، حالا لغو محاصره دریایی و زمزمههای گفتوگوهای پشتپرده، ورق را برگردانده است. با این حال، بازی دوگانه واشنگتن در خلیج فارس و بحرانسازی اسرائیل در جنوب لبنان، مسیر تفاهم را بهشدت پیچیده کرده است. آیا ایران و ایالات متحده به یک توافق و آتشبس پایدار میرسند؟ دکتر غلامرضا کریمی، تحلیلگر ارشد مسائل بینالملل، معتقد است بهرغم تلهگذاری تلآویو و صدای بلند مخالفان داخلی، اراده و اجماع برای توافق در تهران وجود دارد و امضای یک یادداشت تفاهم در روزهای آتی دور از ذهن نیست.
مشروح گفتوگو با دکتر غلامرضا کریمی، عضو هیئت علمی و استاد روابط بینالملل دانشگاه خوارزمی را در ادامه میخوانید:
غلامرضا کریمی غلامرضا کریمی در ارزیابی شرایط فعلی گفت: «هم ایران و هم ایالات متحده با موانع داخلی برای رسیدن به توافق روبهرو هستند. به همین دلیل، حتی در تدوین یک یادداشت تفاهم نیز با مشکلاتی جدی مواجهاند. اگر تحولات یک هفته گذشته در آمریکا را دنبال کنیم، متوجه میشویم آمریکاییها تلاش زیادی کردند تا از طریق اعمال زور، شناورهایی را از تنگه هرمز عبور دهند، اما ایران اجازه نداد و این تقابل حتی به شلیک موشک و پهپاد هم انجامید و در نهایت، تهران کوتاه نیامد.»
وی ریشه این رفتار واشنگتن را مصرف داخلی دانست و افزود: «آمریکاییها در داخل کشور خود به یک «روایت پیروزمندانه» نیاز داشتند. آنها میخواستند زمانی محاصره دریایی را لغو کنند که بتوانند بگویند موفق شدهاند تنگه هرمز را نیز باز کنند. وقتی این وعده محقق نشد، لابیهای صهیونیستی و جمهوریخواهان تندرو مانند لیندسی گراهام و تد کروز اعتراضات شدیدی علیه ترامپ مطرح کردند. در نتیجه این فشارها، ترامپ مواضعی ضدونقیض اتخاذ کرد؛ اما در نهایت برای در دست گرفتن ابتکار عمل، در یک تصمیم فوری محاصره دریایی را لغو کرد تا مفاد یادداشت تفاهم قبلی را به ایران بقبولاند و شرایط را به پیش از جنگ بازگرداند.»
کریمی با اشاره به کارشکنی ترامپ در بخش اقتصادی توافق تأکید کرد: «دو نکته مهم در این میان وجود دارد که خلاف چارچوب پیشنهادی ایران است. نکته نخست، منتفی شدن تبادل مالی است. سفر آقایان قالیباف، عراقچی و همتی به قطر دقیقاً با این هدف انجام شد که بخشی از داراییهای ایران بلافاصله پس از امضای یادداشت تفاهم آزاد شود. اما ترامپ برای کاهش فشارهای داخلی، اعلام کرد هیچ پولی ردوبدل نخواهد شد و ایران حق هیچگونه غنیسازی ندارد. در حالی که از ابتدا قرار نبود در تفاهمنامه اولیه به مسئله غنیسازی (که قرار است در مذاکرات پساآتشبس بررسی شود) اشارهای شود، ترامپ یکی از بندهای پیشنهادی ۱۴گانه ایران را بزرگنمایی کرد.»
اجماع در تهران برای توافق؛ صدای بلند تندروها بیتأثیر است
این استاد علوم سیاسی درباره چشمانداز ادامه مذاکرات تصریح کرد: «لازم است مذاکرات محرمانه ادامه پیدا کند تا طرفین بر سر متن یادداشت تفاهم به توافق نهایی برسند. اراده ایران بر شکلگیری این توافق استوار است و اختلاف جدیای میان مسئولان ارشد نظام در این خصوص وجود ندارد. قطعاً خط قرمزها باید رعایت شوند، اما درباره اصلِ پیشبرد کار از طریق دیپلماسی، در ایران اجماع نظر وجود دارد.»
وی در واکنش به فضاسازی مخالفان مذاکره گفت: «اگرچه برخی گروهها مخالف این روند هستند و صدایشان در تریبون برخی رسانهها بلند است، اما این صداهای بلند در حال حاضر تأثیر خاصی در مجامع تصمیمگیری کشور ندارند. بنابراین شانس مذاکره و توافق بالاست؛ به شرط آنکه آمریکاییها زیادهخواهی نکنند و نخواهند برای خود دستاوردسازیهای جعلی کنند. هرچند احتمال ضعیفی وجود دارد که با نزدیک شدن به توافق، آمریکا سایه تهدید نظامی را بیشتر کند، اما آمادگی ایران برای واکنش سریع، این احتمال را کمرنگ میکند. پیشبینی من این است که طرفین به توافق شانس بیشتری میدهند و احتمال امضای تفاهمنامه اولیه در روزهای آتی بالاست.»
تلهگذاری اسرائیل در جنوب لیتانی و استراتژی صبر تهران
این تحلیلگر ارشد سیاست خارجی، مهمترین مانع فعلی مذاکرات را رژیم صهیونیستی دانست و خاطرنشان کرد: «مسئله حزبالله لبنان یک مانع جدی در مسیر تفاهم است. اسرائیل صراحتاً اعلام کرده هر توافقی میان تهران و واشنگتن به ضرر تلآویو است و دست این رژیم برای حمله به لبنان باید باز بماند. هماکنون شاهد حمله گسترده اسرائیل و اشغال بخشهایی از جنوب رود لیتانی هستیم که شرایط بسیار خطرناکی رقم زده و مذاکرات دولت لبنان و آمریکا را نیز متوقف کرده است.»
کریمی در تشریح سناریوهای پیشرو گفت: «ورود مجدد آمریکا به جنگ، خسارتهای گستردهای برای متحدانش خواهد داشت و بعید است واشنگتن زیر بار آن برود. سناریوی میانجیگری چین برای تضمین عدم تخاصم نیز مورد پذیرش آمریکا نیست. اما محتملترین سناریو، امضای مستقیم یک تفاهمنامه دوماهه و قابلتمدید در هفته جاری است.»
وی در پایان درباره عدم واکنش مستقیم ایران به تحولات لبنان تأکید کرد: «ایران اکنون با محدودیتهایی روبهروست. نقض گسترده آتشبس در لبنان یک «سناریوی تلهمانند» برای تهران است تا فشارها بر حزبالله افزایش یابد. اسرائیل در باتلاق جنوب لبنان گرفتار یک جنگ فرسایشی شده و تلفات زیادی میدهد؛ بنابراین، تشخیص استراتژیک ایران این است که نیازی به مداخله مستقیم نظامی و زیر سؤال بردن کل فرایند آتشبس وجود ندارد. اگر توافق بر سر تنگه هرمز صورت گیرد و طرفین به آن وفادار بمانند، میتوان به آینده این مسیر خوشبین بود.»
