فیلم «تهران کنارت» چرا جنجالی شد؟

فیلم «تهران کنارت» اثری که در آن مرز میان نقد و حاشیه به‌سادگی قابل تفکیک نیست؛ اثری که هم درباره زبان احساسی و روایت غیرخطی‌اش بحث شکل گرفت و هم درگیر واکنش‌ها و جنجال‌هایی شد که در نهایت، بر نحوه دیده‌شدن و قضاوت آن سایه انداخت.

اخیرا اکران فیلم سینمایی «تهران کنارت» در سینماهای کشور آغاز شده است، اثری که حواشی آن فراتر از متن بودند.

 فیلم «تهران کنارت» پیش از آنکه به‌عنوان یک اثر سینمایی روی پرده برود، درگیر مجموعه‌ای از حواشی و مناقشات شد. از عدم صدور پروانه نمایش در مقطعی و محدودیت‌های اکران داخلی و خارجی گرفته تا واکنش‌های تند رسانه‌ای و ورود نهادهای قضایی، همه باعث شدند این فیلم بیش از متن خود، با حاشیه‌هایش دیده شود. در چنین فضایی، «تهران کنارت» عملا به یکی از آثار بحث‌برانگیز سال تبدیل شد که خوانش آن نیز تحت‌تاثیر همین تنش‌ها قرار گرفت.

داستان حواشی فیلم «تهران کنارت»

داستان حواشی از جایی آغاز می‎شود که فیلم بعد از تولید برای دریافت پروانه نمایش اقدام می‌کند اما در دوران دولت سیزدهم با مخالفت روبرو می‌شود تا حدی که این اثر حتی اجازه نمایش در خارج از ایران را هم پیدا نمی‌کند. با این حال در دوران پزشکیان با پروانه نمایش خارجی این فیلم موافقت شده و کارگردان راهی جشنواره‌های خارجی مانند لوکارنو شد. اخیرا اکران عمومی آن نیز در ایران آغاز شده است، اکرانی که با جنجال فراوان همراه بود.

بعد از نمایش ابتدایی فیلم در سینماها، در برخی خبرگزاری‌ها از جمله فارس کمپین‌هایی راه افتاد  که نه تنها توقیف فیلم را می‌خواستند بلکه به دنبال مجازات عوامل فیلم  و مجوز دهندگان بودند.

دامنه این انتقادها به جایی رسید که قوه قضائیه نیز به موضوع ورود کرد. تشکیل پرونده قضایی برای عوامل فیلم و احضار مسئولان مرتبط با صدور مجوز نمایش، اتفاقی بود که «تهران کنارت» را به یکی از جنجالی‌ترین آثار سال تبدیل کرد. در مقابل با درخواست توقیف‌ها تهیه‌کننده فیلم، حسین فرحبخش از مجوز قانونی فیلم دفاع کرد و منتقدان را به ایجاد فشار رسانه‌ای متهم نمود. در نهایت «تهران کنارت» با اصلاحات دوباره وارد اکران عمومی شد.

داستان فیلم «تهران کنارت»

این فیلم برآمده از یک اتفاق واقعی در زندگی علی بهراد، کارگردان است که داستان را رقم می‌زند.  «تهران کنارت»  داستان زندگی انسان‌هایی را روایت می‌کند که در کنار هم احساسات جدید را کشف می‌کنند. قصه در مورد دختری به نام لی لی است که وارد زندگی پاشا می‌شود. در واقع قصه از آشنایی آنها با هم شروع و با  دیدار مجدد بعد از چند سال ادامه پیدا می‌کند.

نقد فیلم سینمایی «تهران کنارت»

این فیلم مانند اثر قبلی کارگردان «تصور» نه در مورد یک خط داستانی مشخص بلکه در مورد یک احساس صحبت می‌کند. در واقع شما موقعیت احساسی یک انسان را می‌بینید؛ چیزی شبیه به فیلم سینمایی «درخشش ابدی یک ذهن پاک». بنابراین شما فیلمی روبرو هستید که موقعیت ذهنی انسان را توصیف می‌کنند. در عین حال اثر یک نگاه تخیلی به وضعیت و احساس انسان‌ها هم دارد. به همین دلیل داستان در برخی از لحظات و سکانس‌ها از منطق خارج می‌شود و مخاطب چرایی اعمال کاراکترها را نمی‌فهمد.

کارگردان تلاش کرده تهران را از یک پس‌زمینه صرف فراتر ببرد و به عنصری تاثیرگذار در روایت تبدیل کند. شهری که در فیلم دیده می‌شود نه آن تهران پرهیاهوی کارت‌پستالی است و نه کلان‌شهری صرفا خاکستری و افسرده؛ بلکه شهری که شخصیت‌های داستان در آن زندگی می‌کنند، عاشق می‌شوند، ناامید می‌شوند و مدام به ترک کردنش فکر می‌کنند. به همین دلیل می‌توان گفت تهران در این فیلم، یک شخصیت مستقل است. شخصیتی که سایه‌اش بر تمام روابط و تصمیم‌های قهرمانان داستان سنگینی می‌کند.

نقطه قوت فیلم را باید بازی خوب بازیگران دانست، جایی که مخاطب با احساسات کاراکترها همراه می‌شود. مخاطب به‌راحتی می‌تواند اضطراب‌ها، تردیدها و بلاتکلیفی نسل جوان را درک کند. بازی بازیگران نیز در خدمت همین رویکرد قرار گرفته است. اغراق‌های معمول ملودرام‌های عاشقانه کمتر دیده می‌شود و احساسات از طریق سکوت‌ها، نگاه‌ها و موقعیت‌های روزمره منتقل می‌شود.

با این حال نقطه ضعف فیلم جایی که احساس را کنار می‌گذارد و قصه وارد یک فضای بزرگ‌تر و اتفاقات می‌شود. در این سکانس‌ها بیننده می‌فهمد که قاب‌ها از کادر خارج شده و صحنه‌ها به حال خود رها شده‌اند مانند صحنه رستوران و ورود گربه. در حقیقت می‌توان گفت که کارگردان تمام تلاش خود را وقف صحنه‌های رمانتیک و عاشقانه کرده است. به خصوص در نیمه پایانی که مخاطب به وضوح این رهاشدگی قصه را می‌بیند.

این فضا متفاوت از غیر منطقی بودن برخی سکانس‌هاست. در واقع برخی از صحنه‌ها در نیمه پایانی به راحتی قابل حذف شدن هستند و مخاطب انتظار اتفاقات دیگری را دارد. در مجموع فیلم بیش از آنکه بر گره‌های داستانی تکیه کند، بر خلق حس و فضا استوار است؛ رویکردی که برای برخی مخاطبان جذاب و برای برخی دیگر خسته‌کننده خواهد بود.

در نهایت، «تهران کنارت» را نمی‌توان صرفا در چارچوب یک تجربه سینمایی بررسی کرد؛ چراکه حواشی گسترده پیرامون آن از مرحله صدور مجوز تا اکران عمومی، به‌طور مستقیم بر نحوه دیده‌شدن و حتی قضاوت درباره فیلم سایه انداخته است. این اثر از یک سو تلاش می‌کند با تکیه بر احساس، فضای ذهنی و روایت غیرخطی، تصویری از روابط انسان در تهران ارائه دهد و از سوی دیگر، درگیر گسست‌هایی در روایت و رهاشدگی برخی سکانس‌هاست که انسجام آن را تحت‌تاثیر قرار می‌دهد. به همین دلیل، «تهران کنارت» بیش از آنکه صرفا درباره یک داستان عاشقانه باشد، به فیلمی تبدیل شده که متن و حاشیه در آن به‌طور مداوم یکدیگر را بازتاب می‌دهند؛ تا جایی که بخشی از اهمیت و حتی خوانش آن، بیرون از پرده و در دل همان جنجال‌های پیرامونی شکل می‌گیرد.