نسخه چاپی
ارسال به دوستان
گروههای مسلح کُردی و ادعای انتقال سلاح / چرا اربیل باید در مقابل ادعاهای واشنگتن پاسخگو باشد؟ / آیا توافق امنیتی ایران و عراق به درستی اجرا میشود؟
در ماههای اخیر بار دیگر موضوع نقش گروههای مسلح کُردی مستقر در اقلیم کردستان عراق در تحولات امنیتی پیرامون ایران به کانون توجه رسانهها و نهادهای امنیتی منطقه تبدیل شده است. این مسئله پس از انتشار گزارشهایی درباره طرحهای احتمالی آمریکا و اسرائیل برای استفاده از ظرفیت گروههای مسلح مخالف جمهوری اسلامی ایران، وارد مرحله تازهای شد.
جدیدترین حلقه این زنجیره، اظهارات منتسب به منابع نزدیک به موساد است که از انتقال بخشی از سلاحهای ضبطشده از حماس و حزبالله به نیروهای کُردی سخن گفتهاند. آمیت سگال، خبرنگار کانال ۱۲ اسرائیل، به نقل از یک مقام موساد مدعی شده است که در چارچوب برنامه مقابله با جمهوری اسلامی، بخش قابل توجهی از سلاحهای بهدستآمده از حماس و حزبالله به نیروهای کُرد منتقل شده است. همزمان رسانههای اسرائیلی و برخی رسانههای غربی نیز از طرحهایی برای بهرهگیری از گروههای کُردی در ایجاد فشار امنیتی بر ایران خبر دادهاند.
در مقابل، احزاب و گروههای اصلی کُردی مخالف جمهوری اسلامی ایران بهطور رسمی دریافت هرگونه سلاح از آمریکا یا اسرائیل را تکذیب کردهاند. رهبران کومله و حزب دموکرات کردستان ایران این گزارشها را «کاملاً نادرست» توصیف کردهاند.
شواهد موجود؛ میان ادعا و واقعیت
بررسی مجموعه گزارشهای منتشرشده نشان میدهد که از ابتدای سال ۲۰۲۶ میلادی، رسانههای مختلف غربی، اسرائیلی و منطقهای بهطور مکرر از گفتوگوها و رایزنیهایی میان برخی گروههای کُردی، آمریکا و اسرائیل برای گشودن جبههای علیه جمهوری اسلامی ایران خبر دادهاند. خبرگزاری رویترز گزارش داده بود که گروههای مسلح کُردی درباره انجام عملیات نظامی علیه نیروهای ایرانی با مقامهای آمریکایی رایزنی کردهاند.
از سوی دیگر، رسانههای اسرائیلی مدعی شدهاند که علاوه بر کمک مالی و لجستیکی، تسلیحات سبک، موشکهای ضدزره، نارنجک و خمپاره نیز در اختیار برخی از گروههای مزبور قرار گرفته است.
با این حال، تاکنون هیچ سند عمومی و قابل راستیآزمایی مستقلی درباره میزان، نوع و مسیر انتقال این سلاحها منتشر نشده است. بنابراین در سطح شواهد علنی، موضوع همچنان در حد ادعاهای رسانهای و امنیتی باقی مانده است.
گزارش بیبیسی فارسی و مسئله امنیت انسانی
گزارش ژیار گل که موضوع ادعاهای ترامپ درباره انتقال سلاح از طریق کُردها را بررسی میکرد، بار دیگر توجهها را به جایگاه اقلیم کردستان عراق بهعنوان یک فضای ژئوپلیتیکی حساس جلب کرد. در این گزارش به وجود منابع مطلع، مسیرهای لجستیکی، خودروها، امکانات و سناریوهای احتمالی نظامی اشاره شده بود.
اما نکته مهمی که توسط دیدبان حقوق بشر کردستان ایران مورد تأکید قرار گرفت این بود که در تمامی این سناریوهای امنیتی، مردم عادی کردستان تقریباً نادیده گرفته میشوند و منطقه کردستان بیشتر بهعنوان یک «میدان عملیات» دیده میشود تا محل زندگی میلیونها شهروند غیرنظامی. این نهاد هشدار داده است که تبدیل شدن کردستان به عرصه رقابت قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای، بیشترین هزینه را بر دوش غیرنظامیان خواهد گذاشت.
پیامدهای امنیتی انتقال احتمالی سلاح
حتی اگر فرض انتقال سلاح را صرفاً در سطح یک احتمال بررسی کنیم، چند پیامد مهم قابل شناسایی است:
- افزایش احتمال درگیریهای فرامرزی میان ایران و گروههای مسلح مستقر در اقلیم.
- تشدید حملات موشکی و پهپادی ایران علیه مقرهای این گروهها.
- افزایش بیثباتی در مناطق مرزی ایران و عراق.
- شکلگیری بازارهای غیررسمی خرید و فروش سلاح.
- افزایش خطر دسترسی بازیگران غیردولتی به تسلیحات جنگی.
طی سالهای اخیر بارها مقرهای گروههای مسلح کُردی در اقلیم هدف حملات موشکی و پهپادی ایران قرار گرفتهاند و این مسئله نشان داده است که هرگونه نظامیسازی بیشتر منطقه میتواند مستقیماً امنیت شهروندان اقلیم را تحت تأثیر قرار دهد.
مسئولیت حکومت اقلیم کردستان عراق
مهمترین بخش این پرونده به مسئولیت حکومت اقلیم کردستان عراق بازمیگردد.
۱. مسئولیت حقوق بینالملل
بر اساس اصول شناختهشده حقوق بینالملل، هیچ سرزمینی نباید به پایگاهی برای تهدید امنیت کشورهای همسایه تبدیل شود. در صورتی که گروههای مسلح از خاک اقلیم برای اقدامات نظامی علیه ایران استفاده کنند، حکومت اقلیم و دولت مرکزی عراق موظف به جلوگیری از چنین فعالیتهایی هستند.
۲. تعهدات ناشی از توافقات بغداد و تهران
پس از توافق امنیتی ایران و عراق، بغداد متعهد شد فعالیت نظامی گروههای مسلح ایرانی مستقر در اقلیم محدود شده و برخی از این گروهها خلع سلاح یا جابهجا شوند. در نتیجه حکومت اقلیم نیز مسئولیت مستقیم در اجرای این تعهدات دارد.
۳. مسئولیت در قبال امنیت شهروندان اقلیم
هرگونه تبدیل شدن اقلیم به مسیر انتقال سلاح یا پایگاه عملیات امنیتی، خطر واکنش نظامی بازیگران منطقهای را افزایش میدهد. در چنین شرایطی نخستین قربانیان، شهروندان عادی، روستاهای مرزی و زیرساختهای غیرنظامی خواهند بود.
۴. مسئولیت در مقابله با بازار سیاه تسلیحات
در صورت صحت گزارشهای مربوط به ورود سلاح به منطقه، حکومت اقلیم وظیفه دارد مسیرهای توزیع، انبارش و خرید و فروش این سلاحها را شناسایی و کنترل کند. رها شدن تسلیحات جنگی در بازارهای غیررسمی میتواند تهدیدی جدی برای امنیت داخلی عراق و اقلیم باشد.
۵. مسئولیت شفافسازی عمومی
سکوت یا ابهام در برابر چنین ادعاهایی میتواند زمینهساز بیاعتمادی و گسترش روایتهای متناقض شود. حکومت اقلیم باید با انتشار اطلاعات مستند، موضع رسمی خود را درباره ادعاهای مطرحشده روشن سازد.
مجموعه گزارشهای منتشرشده در ماههای اخیر نشان میدهد که موضوع استفاده از گروههای مسلح کُردی مستقر در اقلیم کردستان عراق در سناریوهای فشار علیه جمهوری اسلامی ایران، دیگر صرفاً یک گمانهزنی محدود رسانهای نیست و در محافل امنیتی منطقهای و بینالمللی مورد بحث قرار گرفته است. با این حال، بخش مهمی از ادعاهای مربوط به انتقال سلاح همچنان فاقد شواهد عمومی و مستقل برای اثبات قطعی هستند و همزمان از سوی گروههای کُردی تکذیب شدهاند.
آنچه بدون تردید قابل مشاهده است، افزایش نقش اقلیم کردستان عراق در معادلات امنیتی منطقه و افزایش خطر تبدیل شدن این منطقه به میدان رقابت قدرتهای خارجی است. در چنین شرایطی، مسئولیت حکومت اقلیم کردستان عراق صرفاً یک مسئولیت سیاسی نیست؛ بلکه تعهدی حقوقی، امنیتی و انسانی برای جلوگیری از نظامیشدن بیشتر منطقه و حفاظت از جان غیرنظامیان محسوب میشود.
