نسخه چاپی
ارسال به دوستان
دولت واضح بگوید برای حل مشکل ارزترجیحی و یارانه چه باید کرد؟ / تشخیص دهکهای بالا با اختلال مواجه است / همان بهتر که یارانه را به همه بدهیم
نقض اطلاعات تقصیر شخص وزیر، یا دولت چهاردهم نیست. بلکه ایراد سیستماتیک از کل مجموعه نظام یارانه و نهادهای مربوطه است که شرایطی را ایجاد کرده که دسترسی به اطلاعات دقیق وجود ندارد. در ضمن اگر قرار باشد اطلاعات ما تا این حد ناقص باشد که در اعطای یارانه و مشخص کردن آن با مشکل مواجه باشیم همان بهتر که اصلا یارانه را به همه اعطا کنیم.
نظام دهکبندی و اعطای یارانه در کشور، همیشه موضوعی جنجالی بوده و این جنجال از همان روزهای نخست اعطای یارانه با صف آرایی مخالفان و موافقان آن آغاز شد و تا کنون نیز ادامه دارد. اخیرا رئیس مجلس شورای اسلامی در جلسه علنی مجلس تاکید کرد: «برای آخرین بار به وزیر رفاه تذکر میدهم که باید هر چه سریعتر نحوه دهکبندی خانوارها را اصلاح کند.»
قالیباف در جریان بررسی پیشنهاد الحاقی به ردیف ۶ الزامات منابع بودجه در مورد حذف یارانه نقدی و کالابرگ سه دهک بالای جامعه اظهار داشت: «بارها در گفتوگو با وزیر کار، تعاون و رفاه اجتماعی بر حل مشکل دهکبندی تأکید شده است و ایشان چندین نوبت برای این موضوع در صحن مجلس حضور پیدا کردند و به مجلس قول دادند این موضوع را اصلاح کنند.»
این تذکر رئیس مجلس که با همراهی برخی نمایندگان در مجلس ادامه یافت در شرایطی مطرح میشود که میدری از مدتها قبل بین فهرست وزرای در خطر استیضاح قرار گرفته است. گرچه حوادث اخیر کشور، روند استیضاح وزرا را متوقف کرده اما این اظهارات قالیباف نشان میدهد میزان رضایت از عملکرد میدری بالا نیست.
با توجه به این شرایط پرسشهایی در خصوص موفقیت یا عدم موفقیت طرح یارانه مطرح است. ناصر ذاکری، اقتصاددان و تحلیلگر ارشد حوزه توسعه اقتصادی، به این پرسشها پاسخ داده است:
اطلاعات دقیقی درباره درآمد خانوارها وجود ندارد
ناصر ذاکری گفت: «وقتی صحبت از یارانهها و دهکبندی میشود، همیشه با یک اشتباه رایج مواجه میشویم. وقتی به دهکبندی اشاره میکنیم، باید دقت کنیم که دهک یعنی یک دهم. درواقع باید جمعیت کشور را بر اساس درآمد لیست کنیم و ۱۰ درصد پایین را دهک اول و ۱۰ درصد دوم را دهک دوم قرار داده و این مرزبندی را تا دهک دهم ادامه دهیم. این نوع مرزبندی همه جای دنیا وجود دارد و دهک یعنی ۱۰ درصد. دهک دهم یعنی پردرآمدترین و مرفهترین اقشار جامعه. دهک نهم یعنی ۱۰ درصد دوم تا الی آخر. بنابراین این صورتبندی که بگوییم دهکها جمعیتی است، چندان دقیق و درست نیست. دهکبندی دقیق بر حسب جمعیت است و طبیعیست که اگر مثلا ۹۰ میلیون جمعیت داریم در هر دهک حدود ۹ میلیون قرار گیرد نه ۷ میلیون و ۸ میلیون. بنابراین مناسبات تعیین دهکها عجیب نیست.»
وی افزود: «یک نکته مهم در بحث دهکبندیها این است که باید رتبهبندی درآمدی وجود داشته باشد. یعنی ما باید به اطلاعاتی دسترسی داشته باشیم که درآمد خانوارها را مشخص میکند و برحسب این درآمدها رتبهبندی انجام شود. در این جا سوال مهمی ایجاد میشود: آیا واقعا دولت به این میزان اطلاعات برای درجهبندی و دهکبندی درست جامعه دسترسی دارد؟ متاسفانه در فضای اطلاعات مرتبط با اشخاص در سیستم کشور، با ۲ خطای بزرگ مواجهیم. یک خطا این است که به اطلاعاتی توجه میشود که اهمیتی ندارد و لزومی هم ندارد که مورد توجه واقع شود. از سوی دیگر اطلاعاتی که لازم است وجود داشته باشد و مورد توجه واقع شود را نداریم. برای مثال منبع درآمد افراد را به طور مشخص در دسترس نداریم.»
خطاهای تشخیص دهکهای بالا بسیار بیشتر است
این تحلیلگر و کارشناس حوزه اقتصاد در ادامه گفت: «به دلیل نواقص موجود در ثبت اطلاعات مرتبط با افراد سرپرست خانوار است که یک نفر با درآمد ثابت و مشخص میشود دهک دهم و یک نفر با درآمدهایی متعدد از منابع ناشناس به علت ابهام و فقدان اطلاعات درآمدی میشود واجد دریافت یارانه. اشکال دقیقا همین جا است. آیا مجلس که اکنون به دهکبندیها اعتراض دارد، در رابطه با اصلاح نظام اطلاعات درآمدی کشور، کوچکترین کمکی به دولت کرده است؟ آیا کمک کرده دولت مجاز به دریافت اطلاعات دقیق باشد و بتواند دسترسی فوری به اطلاعات درآمدی شفاف و دقیق داشته باشد؟ بنابراین، خطاهای زیادی در این بخش وجود دارد.»
این تذکر رئیس مجلس که با همراهی برخی نمایندگان در مجلس ادامه یافت در شرایطی مطرح میشود که میدری از مدتها قبل بین فهرست وزرای در خطر استیضاح قرار گرفته است. گرچه حوادث اخیر کشور، روند استیضاح وزرا را متوقف کرده اما این اظهارات قالیباف نشان میدهد میزان رضایت از عملکرد میدری بالا نیست.
با توجه به این شرایط پرسشهایی در خصوص موفقیت یا عدم موفقیت طرح یارانه مطرح است. ناصر ذاکری، اقتصاددان و تحلیلگر ارشد حوزه توسعه اقتصادی، در گفتگو با فرارو به این پرسشها پاسخ داده است:
اطلاعات دقیقی درباره درآمد خانوارها وجود ندارد
ناصر ذاکری به فرارو گفت: «وقتی صحبت از یارانهها و دهکبندی میشود، همیشه با یک اشتباه رایج مواجه میشویم. وقتی به دهکبندی اشاره میکنیم، باید دقت کنیم که دهک یعنی یک دهم. درواقع باید جمعیت کشور را بر اساس درآمد لیست کنیم و ۱۰ درصد پایین را دهک اول و ۱۰ درصد دوم را دهک دوم قرار داده و این مرزبندی را تا دهک دهم ادامه دهیم. این نوع مرزبندی همه جای دنیا وجود دارد و دهک یعنی ۱۰ درصد. دهک دهم یعنی پردرآمدترین و مرفهترین اقشار جامعه. دهک نهم یعنی ۱۰ درصد دوم تا الی آخر. بنابراین این صورتبندی که بگوییم دهکها جمعیتی است، چندان دقیق و درست نیست. دهکبندی دقیق بر حسب جمعیت است و طبیعیست که اگر مثلا ۹۰ میلیون جمعیت داریم در هر دهک حدود ۹ میلیون قرار گیرد نه ۷ میلیون و ۸ میلیون. بنابراین مناسبات تعیین دهکها عجیب نیست.»
وی افزود: «یک نکته مهم در بحث دهکبندیها این است که باید رتبهبندی درآمدی وجود داشته باشد. یعنی ما باید به اطلاعاتی دسترسی داشته باشیم که درآمد خانوارها را مشخص میکند و برحسب این درآمدها رتبهبندی انجام شود. در این جا سوال مهمی ایجاد میشود: آیا واقعا دولت به این میزان اطلاعات برای درجهبندی و دهکبندی درست جامعه دسترسی دارد؟ متاسفانه در فضای اطلاعات مرتبط با اشخاص در سیستم کشور، با ۲ خطای بزرگ مواجهیم. یک خطا این است که به اطلاعاتی توجه میشود که اهمیتی ندارد و لزومی هم ندارد که مورد توجه واقع شود. از سوی دیگر اطلاعاتی که لازم است وجود داشته باشد و مورد توجه واقع شود را نداریم. برای مثال منبع درآمد افراد را به طور مشخص در دسترس نداریم.»
خطاهای تشخیص دهکهای بالا بسیار بیشتر است
این تحلیلگر و کارشناس حوزه اقتصاد در ادامه گفت: «به دلیل نواقص موجود در ثبت اطلاعات مرتبط با افراد سرپرست خانوار است که یک نفر با درآمد ثابت و مشخص میشود دهک دهم و یک نفر با درآمدهایی متعدد از منابع ناشناس به علت ابهام و فقدان اطلاعات درآمدی میشود واجد دریافت یارانه. اشکال دقیقا همین جا است. آیا مجلس که اکنون به دهکبندیها اعتراض دارد، در رابطه با اصلاح نظام اطلاعات درآمدی کشور، کوچکترین کمکی به دولت کرده است؟ آیا کمک کرده دولت مجاز به دریافت اطلاعات دقیق باشد و بتواند دسترسی فوری به اطلاعات درآمدی شفاف و دقیق داشته باشد؟ بنابراین، خطاهای زیادی در این بخش وجود دارد.»
