نسخه چاپی
ارسال به دوستان
مذاکرات هستهای نماد جهان دگرگون شده
حسین سلیمی*
مذاکرات هستهای موضوع منافع ملی و نماد تحول تاریخی در نظام بینالملل و در تاریخ ایران است و از این منظر باید به آن پرداخت. برای موضوع دو مفروضه مطرح است. نخست آنکه پرونده هستهای و کنش و واکنشهای آن بر بستر نظام بینالملل صورت میگیرد. این نکته کلیدی است. پرونده هسته ای کشمکش ایران و آمریکا، ایران و چین، ایران و روسیه یا بده بستان آنها نیست. رفتار کشورها در عرصه دیپلماسی به نوعی کنش و واکنش با یک مجموعه و ساختار جهانشمول به نام نظام بینالملل است. باید دید که کنش ما در مساله هستهای، تا چه حد و در چه جایگاهی از نظام بینالمللی است. بنابراین با در نظر گرفتن این مفروضه، سطح تحلیل، تقلیلگرایانه نخواهد بود. زمانی انتقاد رئالیستهای ساختاری به رئالیستهای سنتی به دلیل نوع نگاه تقلیلگرایانه آنها بود. مثلا برای بررسی روابط بین شوروی و آمریکا نباید به زندگی نامه یا رفتار دولتمردان پرداخت. باید در نظر داشت که در یک سیستم کلان بینالمللی قرار گرفته که از درون آن، نگاه علمی و سازنده صورت گیرد.
مفروضه دوم این است که در گام بعدی نظام بینالملل در حال دگرگونی است. بنیانهای این نظام بینالملل در حال تغییر بوده و اتفاقا پرونده هسته ای ایران و نوع کنش و واکنش ایران با دیگران گویای این دگرگونی است. تا پیش از این در نظام دوقطبی، چه زمانی قدرت بزرگ حاضر به گفت وگو با یک قدرت منطقهای بود؟ این نشان از دگرگونی نظام بینالمللی دارد. نظام بینالملل کنونی، چند لایه است. فقط دولتها بازیگران آن نیستند. بازیگران دیگری هم وجود دارند و به همین دلیل نوع کنش و واکنش در پدیده ای مانند پرونده هستهای در نظام بینالملل مهم است. مهم این نیست که آن دولت چه میفهمد یا چه میگیرد و چه میدهد، بلکه مهم این است که ساختار ذهنی جاری در نظام بینالملل که بسیاری از بازیگران آن غیر دولتی هستند، به چه تلقی و ذهنیتی از یک کشور میرسند. مذاکرات چندین نکته را درباره روابط بینالملل و جایگاه ایران بیان میکند. یکی اینکه مذاکرات خود نماد تعیین جایگاه ایران در نظام بینالمللی است. ایران هم در گفتار، هم در سخن، هم در نظام معنای جاری در عرصه بینالمللی، هم در مناسبات قدرت بینالمللی و هم مناسبات اقتصاد بینالمللی درحال ارتقای جایگاه خود است. اینکه آقای روحانی صحبت از ترک برداشتن بدنه تحریمها میکند، یک شعار سیاسی نیست.
درواقع رخنههایی در شبکه گسترده جهانی مانند سرمایه، فناوری و بازار جهانی ایجاد شده که به سرعت درحال ورود به آنها هستیم و این امکان را برای ارائه توانمندیهای ایران در عرصه اقتصادی جهانی فراهم میکند. بنابراین مذاکرات نماد ارتقای جایگاه ایران در نظام بینالمللی است. از طرفی دوگانهای در جهان اسلام بهوجود آمده که ایران بهتدریج درحال تبدیل به نماد و وجه پذیرفتنی جهان اسلام است. آن دوگانه چیست؟ اکنون دو تصویر متفاوت از اسلام در عرصه بینالمللی شکل گرفته، یکی اسلام طالبانی و داعش که چهره اسلام را بسیار مخدوش کرده و از نظر ما اسلام نیست و دیگری چهرهای که ایران ارائه و به نوعی در مذاکرات هستهای آن را نمادسازی میکند. چهرهای که ایران از اسلام در مذاکرات ارائه کرده، منطقی، عاقل، همساز با دنیا، اهل مذاکره، قانون و اقناع دیگران است.
این مساله در سرنوشت و تاریخ اسلام جایگاه ویژهای را باز میکند. درحالی که بسیاری از دشمنان اسلام سعی در معرفی داعش و طالبان بهعنوان چهرهای از اسلام هستند، اما در مقابل در صدر همه رسانههای دنیا، نمایندگانی از نظام جمهوری اسلامی حضور دارند که با زبان بینالملل بهخوبی سخن میگویند و آگاه به دانش روز و حقوق بینالملل هستند، چهره منطقی که منطق آنها را دنیا پذیرفته است. مذاکرات هستهای نماد ارتقای جایگاه اسلام راستین در عرصه بینالملل است. اگر بتوان در مذاکرات تاریخی به حداقل نتایج مثبت دست یافت، نشان خواهد داد که دوران تنازع و رسیدن به اهداف سیاسی از مسیر تنازع به پایان خود نزدیک میشود. یعنی نه آمریکاییها و نه هیچ قدرت دیگری با تهدید، زور و فشار نظامی نمیتواند به نتیجه برسد. در دنیایی که در حال دگرگونی است حتی نگاههای کاملا متقابل با هم نیز میتوانند از مسیر دیگری مسائل خود را حل کنند.
* رئیس دانشگاه علامه طباطبایی/آرمان
مفروضه دوم این است که در گام بعدی نظام بینالملل در حال دگرگونی است. بنیانهای این نظام بینالملل در حال تغییر بوده و اتفاقا پرونده هسته ای ایران و نوع کنش و واکنش ایران با دیگران گویای این دگرگونی است. تا پیش از این در نظام دوقطبی، چه زمانی قدرت بزرگ حاضر به گفت وگو با یک قدرت منطقهای بود؟ این نشان از دگرگونی نظام بینالمللی دارد. نظام بینالملل کنونی، چند لایه است. فقط دولتها بازیگران آن نیستند. بازیگران دیگری هم وجود دارند و به همین دلیل نوع کنش و واکنش در پدیده ای مانند پرونده هستهای در نظام بینالملل مهم است. مهم این نیست که آن دولت چه میفهمد یا چه میگیرد و چه میدهد، بلکه مهم این است که ساختار ذهنی جاری در نظام بینالملل که بسیاری از بازیگران آن غیر دولتی هستند، به چه تلقی و ذهنیتی از یک کشور میرسند. مذاکرات چندین نکته را درباره روابط بینالملل و جایگاه ایران بیان میکند. یکی اینکه مذاکرات خود نماد تعیین جایگاه ایران در نظام بینالمللی است. ایران هم در گفتار، هم در سخن، هم در نظام معنای جاری در عرصه بینالمللی، هم در مناسبات قدرت بینالمللی و هم مناسبات اقتصاد بینالمللی درحال ارتقای جایگاه خود است. اینکه آقای روحانی صحبت از ترک برداشتن بدنه تحریمها میکند، یک شعار سیاسی نیست.
درواقع رخنههایی در شبکه گسترده جهانی مانند سرمایه، فناوری و بازار جهانی ایجاد شده که به سرعت درحال ورود به آنها هستیم و این امکان را برای ارائه توانمندیهای ایران در عرصه اقتصادی جهانی فراهم میکند. بنابراین مذاکرات نماد ارتقای جایگاه ایران در نظام بینالمللی است. از طرفی دوگانهای در جهان اسلام بهوجود آمده که ایران بهتدریج درحال تبدیل به نماد و وجه پذیرفتنی جهان اسلام است. آن دوگانه چیست؟ اکنون دو تصویر متفاوت از اسلام در عرصه بینالمللی شکل گرفته، یکی اسلام طالبانی و داعش که چهره اسلام را بسیار مخدوش کرده و از نظر ما اسلام نیست و دیگری چهرهای که ایران ارائه و به نوعی در مذاکرات هستهای آن را نمادسازی میکند. چهرهای که ایران از اسلام در مذاکرات ارائه کرده، منطقی، عاقل، همساز با دنیا، اهل مذاکره، قانون و اقناع دیگران است.
این مساله در سرنوشت و تاریخ اسلام جایگاه ویژهای را باز میکند. درحالی که بسیاری از دشمنان اسلام سعی در معرفی داعش و طالبان بهعنوان چهرهای از اسلام هستند، اما در مقابل در صدر همه رسانههای دنیا، نمایندگانی از نظام جمهوری اسلامی حضور دارند که با زبان بینالملل بهخوبی سخن میگویند و آگاه به دانش روز و حقوق بینالملل هستند، چهره منطقی که منطق آنها را دنیا پذیرفته است. مذاکرات هستهای نماد ارتقای جایگاه اسلام راستین در عرصه بینالملل است. اگر بتوان در مذاکرات تاریخی به حداقل نتایج مثبت دست یافت، نشان خواهد داد که دوران تنازع و رسیدن به اهداف سیاسی از مسیر تنازع به پایان خود نزدیک میشود. یعنی نه آمریکاییها و نه هیچ قدرت دیگری با تهدید، زور و فشار نظامی نمیتواند به نتیجه برسد. در دنیایی که در حال دگرگونی است حتی نگاههای کاملا متقابل با هم نیز میتوانند از مسیر دیگری مسائل خود را حل کنند.
* رئیس دانشگاه علامه طباطبایی/آرمان
پسندیدم 0
گزارش خطا
